Plan van aanpak: faciliteren van nieuwe woonvormen

Meer en meer inwoners van Vlaanderen willen graag anders wonen, maar hun woonproject realiseren is niet altijd eenvoudig. Initiatiefnemers botsen vaak op verschillende juridische obstakels. Dat komt omdat de bestaande regelgeving voornamelijk is gebaseerd op de klassieke woonvormen: het huren of kopen van een traditioneel huis of appartement.

Om de nieuwe woonvormen volwaardige kansen te bieden keurde de minister in februari 2021 het volgende plan met drie prioritaire werksporen goed.

Juridische hindernissen aanpakken

De juridische hindernissen zullen in drie fasen worden aangepakt. 

  • In een eerste fase worden de juridische hinderpalen binnen het Vlaamse woonbeleid in kaart gebracht. Dat gaat onder meer over de regels inzake premies en tegemoetkomingen, de toewijzingsregels van de sociale huur, de woningkwaliteitseisen, … Na een volledige inventarisering van de hinderpalen, zal worden beslist welke knelpunten beleidsmatig kunnen aangepakt worden. Zo zullen de nieuwe woonvormen zoveel als mogelijk gelijk behandeld worden als de traditionele woonvormen. Het inventariseren van de juridische hinderpalen staat gepland in de periode 2020-2021 en de beleidsmatige vertaling in 2022.

    Naast het weghalen van bestaande hinderpalen is het ook de bedoeling om nieuwe hinderpalen te vermijden. Daarom zal bij het uitwerken van nieuwe regelgeving steeds rekening worden gehouden met nieuwe woonvormen.
     
  • De nieuwe woonvormen worden ook belemmerd door andere Vlaamse regelgeving. Daarom volgt er in de tweede fase overleg met andere relevante Vlaamse overheden, en is een vergelijkbaar traject nodig om die hinderpalen uit de Vlaamse regelgeving maximaal weg te werken. Het betreft onder meer regelgeving inzake ruimtelijke ordening, onroerend erfgoed, fiscaliteit, welzijn … De inventarisatiefase is voorzien in de periode 2021-2022 en de beleidsmatige vertaling in 2023.
     
  • In een derde fase zullen bestaande knelpunten in de federale regelgeving een gelijkaardig proces doorlopen. Er zullen dan ook gesprekken volgen met de relevante federale overheden, onder meer over de fiscale en sociale regelgeving (o.a. socialezekerheidsuitkeringen), de inschrijvingen in het bevolkingsregister, gedwongen mede-eigendom (appartementsrecht), kadastraal inkomen, … Dat traject zal starten in 2022.

Leren uit experimenten

Nieuwe woonvormen die zich op het terrein ontwikkelen kunnen ons niet alleen leren over juridische knelpunten, maar ook over het potentieel van deze innovaties. 

  • De proefomgeving voor experimentele woonvormen creëerde in 2018 een regelluw kader voor 28 woonprojecten voor de periode 2018-2024. In de proefomgeving wordt de meerwaarde van vernieuwde woonprojecten onderzocht die normaliter zouden botsen op juridische knelpunten binnen het woonbeleid. 
  • Binnen het leertraject coöperatieve woonprojecten worden vijf gemeenten en vijf projecten deskundig ondersteund om coöperatieve woonprojecten te realiseren. Dit traject onderzoekt de bestaande hinderpalen voor wooncoöperaties, maar ook de meerwaarde van zulke projecten.  
  • De provincies en gemeenten zijn heel actief in het ondersteunen van vernieuwende woonprojecten. Hun ervaringen en deskundigheid worden meegenomen in het onderzoek naar de nieuwe woonvormen.

Informeren en inspireren

We zien vandaag de dag op de woningmarkt steeds meer vernieuwingen, die afwijken van de klassieke woonwensen. Er is dan ook (nog) geen uniforme terminologie en ook de media verspreiden niet steeds (juridisch) correcte informatie. Correcte en eenduidige informatie is belangrijk voor zowel burgers als overheden. Daarom bevat de website van het agentschap Wonen-Vlaanderen basisinformatie over nieuwe woonvormen. 

Naast informeren wil het agentschap Wonen-Vlaanderen burgers en overheden ook inspireren.